این واژه به خودی خود معنی مقدسی ندارد و در قرآن هم برای پیشوایانی که مردم را به سوی خدا هدایت می‌کردند به کار رفته و هم برای پیشوایانی که مردم را به سوی کفر هدایت می‌کرده‌اند. اما غیر از این معنای عام دارای معانی و کاربردهای خاصی در فرهنگ مسلمانان نیز هست.

محتویات

 [نهفتن] 

کاربردها [ویرایش]

  • امام جماعت: هر فردی که پیش‌نماز بایستد و دیگران به او اقتدا کنند. این کاربرد بین تمام مسلمانان مشترک است. از نظر فقه شیعه، امام جماعت باید عادل باشد. به عبارت دیگر نمازگزاران دیگر از او گناه کبیره و یا اصرار بر گناه صغیره ندیده باشند.
  • رهبر اجتماع: خواجه نصیر الدین طوسی در «تجرید الاعتقاد» امامت را به عنوان «ریاسةٌ عامّةٌ» یعنی ریاست عمومی تعریف می‌کند. این معنی امامت نیز بین تمام مسلمانان جز خوارج مشترک است. البته فرق مختلف شرایط و مصادیق متفاوتی را برای امام در نظر می‌گیرند.
  • عالمان برجستهٔ دینی: اهل سنت برای برخی از دانشمندان بسیار برجستهٔ دینی، نظیر محمد غزالی و فخر رازی از این لقب استفاده کرده‌اند.
  • پیشوای دین: در نزد جمیع فرقه‌های شیعه، امامت معنا و کاربرد خاصی دارد و باعث تفکیک شیعه از سنی می‌شود. اهل سنت اصلاً چنین مفهومی را در مذهب خود ندارد؛ به جز گروهی از صوفیان که مفهوم «قطب» را استفاده می‌کنند. در این کاربرد امام چند مسئولیت و چند مشخصهٔ ویژه دارد. در زیر مفهوم دقیق آن نزد شیعیان دوازده‌امامی (امامیه) بیان می‌شود.

امام در قرآن [ویرایش]

در قرآن از سه نفر با عنوان امام یاد شده‌است و آنان ابراهیم[۱] و اسحاق و یعقوب[۲] هستند.

امامت در نزد شیعیان امامیه [ویرایش]

نوشتار اصلی: امامت

امامت یکی از اصول باور شیعیان است، که به جهت اهمیت آن شیعیان دوازده امامی خود را امامیّه می‌خوانند.

سنگ بنای تشیع مسئلهٔ امامت و حجیت قول و فعل امام است. حجیتی که از علم تام و از یقین به محتوای دین ناشی می‌شود. علمی که از راه اجتهاد کسب نمی‌شود و به شک و حدس و گمان آلوده نیست و لذا صاحب آن، مرجع نهایی در هر چیزی است که به آن دین گفته می‌شود، یا به عبارتی حجت آن دین است.شیعیان برای امامان خود چنین منزلتی را قائل هستند.

اصول دین شیعه: توحید، نبوت، معاد (هر سه مشترک با اهل سنت)، عدل و امامت

کتاب‌شناسی [ویرایش]