فرهنگی

تغذيه تكميلي يعني چه؟ تغذيه تكميلي يعني افزايش تدريجي طيف وسيعي از مواد غذايي علاوه بر شيرمادر به برنامه غذايي شيرخوار به نحوي كه او هم، به تدريج بتواند حدود يك سالگي از همان غذيي كه بقيه افراد خانواده مي‌خورند استفاده نمايد. از پايان شس ماهگي اكثر شيرخواران علاوه بر شير مادر، نيازمند دريافت مقداري انرژي اضافي و برخي مواد غذايي و ريزمغذي‌ها هستند. به اين دسته از مواد غذايي، غذاي كمكي و به اين نوع تغذيه، تغذيه تكميلي مي‌گويند. گرچه ممكن است شيرمادر به تنهايي براي تغذيه شيرخوار پس از شش ماهگي هم كافي باشد ولي به منظور آموزش صحيح و به موقع تغذيه، توصيه مي‌شود كه تغذيه تكميلي براي همه شيرخواران در پايان شش ماهگي (پايان 180 روزگي) شروع شود. با توجه به توانايي‌‌هاي تغذيه‌اي شيرخوار، غذاي كمکی در شروع بايد بسيار ساده و نرم و از موادي تهيه شود كه هضم آن آسان باشد. براي مثال مي‌توان تغذيه تكميلي را با مقدار كمي فرني آرد برنج شروع كرد و رفته رفته بر غلظت آن افزود و به تدريج ساير مواد غذايي را هم به آن اضافه نمود تا كودك در ماه‌‌هاي آخر سال اول زندگي كه مهارت‌‌هاي تغذيه‌اي او كامل‌تر مي‌شود، بتواند از غذاهايي كه ساير افراد خانواده مي‌خورند استفاده نمايد. اكثر كودكان از پايان 10 ماهگي به بعد قادر به استفاده از غذاهاي اصلي خانواده هستند و حتي ممكن است نيازي نباشد كه براي آنان غذاي جداگانه تهيه شود. براي شروع غذاي كمكي چه سني مناسب است چرا؟ پايان شش ماهگي يعني 180 روز بعد از تولد بهترين زمان براي شروع غذاي كمكي است زيرا: از شش ماهگي به بعد به دليل وزن مناسبي كه كودك تاكنون گرفته است نياز او به انرژي و برخي ريزمغذي‌ها افزايش مي‌يابد و چون شيرمادر تمام نيازهاي غذايي او را تامين نمي‌‌كند لازم است انرژي، پروتئين، آهن، روي و برخي ويتامين‌‌هاي محلول در چربي مانند ويتامين‌‌هاي A و D علاوه بر شيرمادر از طريق غذاي كمكي به كودك رسانده شود. به عنوان مثال: ذخيره آهن‌ شيرخواري كه به موقع متولد شده است تقريباً حوالي شش ماهگي به حداقل مي‌رسد بنابراين اگر آهن را از طريق غذاهاي كمكي و قطره آهن (يا شربت آهن) دريافت نكند ممكن مبتلا به كم خوني شود. در مورد نوزداني كه با وزن كمتر از 2500 گرم متولد مي‌شوند گرچه تغذيه انحصاري آنان با شيرمادر بايد تا پايان شش ماهگي ادامه داشته باشد ولي وقتي دو ماهه شدند لازم است قطره آهن هم شروع شود. در مورد «روي»، نيازي به تجويز مكمل ياري نيست مگر در شرايط خاص كه تجويز آن الزامي باشد. شروع به موقع تغذيه تكميلي مرحله مهمي در زندگي شيرخوار است كه مي‌تواند علاوه بر فراهم نمودن زمينه مساعد جهت كسب تجربيات جديد، بر رشد و نمو كودك نيز تأثير زيادي بگذارد. مخاطرات زود شروع كردن غذاي كمكي چيست؟ اگر غذاي كمكي زودتر از زمان توصيه شده شروع شود ممكن است برخي از مشكلات زير ايجاد شود: با شروع غذاي كمكي، رغبت شيرخوار به مكيدن پستان كمتر مي‌شود در نتيجه توليد و ترشح شير مادر كاهش مي‌يابد و شيرخوار از مزاياي تغذيه انحصاري و دريافت مقدار كافي شيرمادر محروم مي‌ماند. به دليل عدم آمادگي و تكامل دستگاه گوارش و سيستم ايمني بدن شيرخوار، سلامتي او بيشتر به خطر مي‌افتد چون هر نوع عفونت يا اسهال در شيرخواران با سن كم، خطرناك‌تر است و احتمال دارد سبب كاهش وزن كودك نيز بشود بنابراين هر چه غذاي كمكي زودتر شروع شده باشد مخاطرات آن هم بيشتر مي‌شود. احتمال بروز آلرژي (اگزما، خس خس سينه، كهير و مشكلات گوارشي و ...) بيشتر است. مخاطرات دير شروع كردن غذاي كمكي كدامند؟ اگر غذاي كمكي خيلي ديرتر از زمان توصيه شده شروع شود آشنا شدن شيرخوار با مزه و قوام انواع غذاها به تاخير مي‌افتد و قبول مواد غذايي و بلعيدن غذا ممكن است با مشكلات بعدي همراه باشد. بسياري از شيرخواران كه ديرتر از پايان شش ماهگي با غذاي كمكي آشنا مي‌شوندو مدت طولاني‌‌تري فقط از شير مادر تغذيه مي‌كنند ممكن است نسبت به استفاده از غذاهاي جامد تمايل كمتري داشته باشند كه اين امر مي‌تواند از نظر پذيرش غذا و كاهش دريافت مواد معدني مانند «روي» و «آهن»، مشكلاتي برايشان ايجاد نمايد و در دراز مدت نيز بر رشد و تكامل آنان تاثير نامطلوب بگذارد. بعضي از شيرخواران در شروع يا در طي هفته‌‌هاي اول شروع تغذيه تكميلي، به خوردن غذاهاي كمكي تمايل نداشته و علاقه‌اي نشان نمي‌‌دهند. در اين كودكان، مادامي كه از طريق تغذيه با شير مادر، خوب رشد مي‌كنند و تكاملشان مناسب است جاي نگراني نيست. با اين وجود توصيه مي‌شود غذاهاي موردنظر را تهيه و آنان را به خوردن غذا تشويق نمود ولي هرگز نبايد به اصرار و اجبار متوسل شد غذاي كمكي مناسب چه خصوصياتي دارد؟ غذاي كمكي بايد در حجم كم، داراي كالري مطلوب بوده و حاوي پروتئين و ريزمغذي‌‌هاي لازم باشد. با قوام مناسب ببراي سن شيرخوار تهيه شود، كاملاً پخته و نرم باشد تا كودك بتواند آن را به راحتي بلع كرده و هضم نمايد. متناسب با عادات غذايي خانواده و مورد علاقه و ميل كودك باشد. با استفاده از مواد غذايي تازه و قابل دسترس و به روش پاكيزه و بهداشتي تهيه شود. نمك‏، شكر و ادويه تند به آن اضافه نشود. غذاهاي كمكي كه در خانه تهيه مي‌شوند بهترند يا غذاهاي آماده؟ غذاهاي كمكي كه در خانه تهيه مي‌شوند بر ان چه كه به صورت تجارتي و در بسته بندي‌‌هاي مختلف تهيه و در دسترس خانواده‌ها قرار مي‌گيرند‏، ارجحيت دارند زيرا اگرچه غذاهاي كمكي تجارتي آماده مصرف هستند ولي مضراتي هم دارند از جمله: خيلي گرانند و با هزينه غذاي كمكي كه در خانه تهيه مي‌شود قابل مقايسه نيستند. (6 تا 10 برابر بيشتر) سلامت مواد اوليه آن‌ها مورد ترديد است. طعم آن‌ها با طعم غذاهاي خانواده متفاوت است و مانع تمايل كودك به خوردن غذاي خانواده مي‌شود. تداوم مصرف آن‌ها كه به صورت پوره خيلي نرم هستند مي‌تواند مهارت خوردن غذاهاي ديگر را از كودك سلب نمايد. اكثر اوقات براي نگهداري آن‌ها موادي اضافه مي‌كنند كه براي شيرخوارد مناسب نيست. به بعضي از اين غذاها شير خشك اضافه مي‌كنند كه بايد با آب مخلوط شوند و بعضي هم فاقد شير هستند كه لازم است به آن‌ها شير اضافه كرد. عدم توجه به اين مطلب موجب به هم خوردن تعادل مواد غذاي و آب و املاح مي‌شود. از طرف ديگر امكان ايجاد آلرژي به پروتئين شيرگاو هم وجود دارد. چون عموماً مخلوطي از چند ماده غذايي هستند، اگر كودك به يكي از آن‌ها عدم تحمل داشته باشد معلوم نمي‌‌شود. به علت وجود فيتات در غذاهاي آماده، جذب آهن موجود در آن‌ها ناچيز است و اگر حاوي سويا، باشد مقدار زيادي فيتواستروژن به شيرخوار مي‌رسد. ممكن است كودك با سمومي از قبيل فلزات سنگين مانند ارسنيك، سرب، آلومينيوم، كادميوم، جيوه و ... و يا آلودگي‌‌هاي ميكروبي مواجه شود. گاهي اوقات خود غذا هم ممكن است آلوده باشد. نحوه جابجايي و نگهداري آن‌ها در كشتي‏ گمرك‏ انبار و مغازه‌ها نامعلوم است. ضمناً ممكن است تاريخ مصرف آن‌ها گذشته باشد و خريدار به اين موضوع توجه نكند. حتي اگر تاريخ مصرف هم نگذشته باشد باز هم غذاي مانده محسوب مي‌شوند و هرگز به تازگي و سلامت غذاي خانگي نيستند. در برخي مناطق كه غذاهاي تجارتي را در آب نجوشيده حل مي‌كنند اگر آب‏ آلوده باشد احتمال بروز بيماري بيشتر مي‌شود. توجه: توصيه يا تجويز غذاهاي آماده كودك قبل از 6 ماهگي حتي اگر به بهانه پيشگيري از كم خوني فقرآهن هم باشد صحيح نيست زيرا همان طور كه گفته شد جذب آهن آن بسيار ناچيز است. اكثر كودكان دوست دارند مانند ساير افراد خانواده از غذاهاي تهيه شده در منزل استفاده كنند و از خوردن اين غذاها لذت ببرند. اصول بهداشتي در تهيه و نگهداري غذاي كمكي قبل از تهيه غذا‏ بايد مادر دست هايش را با آب و صابون بشويد. ظرف‌هاي مورد استفاده‏، وسايل تهيه مواد اوليه غذا مانند سطح ميز، تخته گوشت خردکني يا سبزي خردكني بايد شسته و تميز باشند. ظرف غذاي كودك بايد مشخص و جدا باشد‏، از بشقاب ديگران غذا نخورد و بعد از هر بار استفاده‏، ظرف غذاي او كاملاً با آب و مايع ظرفشويي شسته شود. قبل از غذا دادن به شيرخوار‏، مادر علاوه بر شستن دست‌‌هاي خود با آب و صابون، دست و صورت كودك را نيز بشويد. توصيه مي‌شود غذاي كمكي حتي‌الامكان به مقدار موردنياز روزانه تهيه شود تا كودك از غذاي تازه بهره‌مند گردد. اگر غذاي تهيه شده بيشتر از مصرف هر وعده باشد براي نگهداري بقيه غذا بايد بلافاصله آن را در ظرف‌‌هاي تميز و كوچك كه در آن كاملاً بسته مي‌شود (هر ظرف براي يك وعده) ريخت و بعد از خنك شدن كه معمولاً يكي دو ساعت طول مي‌كشد در يخچال (5-4 درجه ساتني‌گراد) گذاشت و نگهداري نمود. نگهداري غذاي كمكي در يخچال 24 ساعت حداكثر تا 48 ساعت اشكالي ندارد. غذايي كه در يخچال نگهداري شده بايد به مقدار موردنياز يك وعده‏ مجدداً داغ شود. غذا را هنگام داغ كردن بايد كاملاً به هم زد تا همه اجزاء آن به طور يكنواخت داغ شود سپس با امتحان كردن و اطمينان يافتن از ولرم شدن آن‏، غذا را به كودك بدهند. غذاي تهيه شده تا دو ساعت در دماي اتاق قابل نگهداري است و نيازي به داغ كردن مجدد ندارد. (غذاهاي كمكي كه با شير تهيه مي‌شود تا يك ساعت قابل نگهداري است). در موارد بسيار نادر كه مادر به دليل مشغله زياد امكان تهيه غذاي روزانه را ندارد مي‌تواند غذا را به مقدار بيشتر و براي يك هفته تهيه كند‏، آن را به اندازه‌‌هاي يك وعده‌اي تقسيم نمايد، در ظرف‌‌هاي كوچك و تميز (كه در آن كاملاً بسته مي‌شود) بريزد و در فريزر نگهداري كند. غذاي كمكي فريز شده را نبايد در دماي اتاق ذوب كرد بلكه شب قبل بايد در يخچال گذاشت. هنگام استفاده، در قابلمه كوچكي ريخته و دوباره داغ كرد. (در سطور بالا در نحوه داغ كردن مجدد غذا اشاره شده است). روش‌‌هاي كاربردي در تغذيه تكميلي مطلوب شيرخوار منظور از تغذيه تكميلي مطلوب، تنها توجه به نوع و مقدار غذا نيست بلكه شامل نحوه غذا دادن به شيرخوار نيز هست. يعني چگونه؟ چه وقت؟ كجا؟ و چه كسي به او غذا مي‌دهد؟ بنابراين با به كارگيري نكات زير كه در تغذيه صحيح شيرخوار اهميت ويژه‌اي دارد مي‌توان «تغذيه تكميلي مطلوب» را براي او فراهم نمود. 1) شيرخوار هنگام غذا خوردن بايد در محل امن و راحتي قرار گيرد و مشتاق غذا خوردن باشد و مادر يا مراقب، با خوش خلقي و تشويق او به خوردن غذا، اين زمان را برايش لذت بخش كند. 2) هنگام غذا خوردن، بهتر است كودك راست بنشيند و مقابل مادر يا پدر باشد به اين ترتيب كودك مي‌تواند آن چه را كه در مورد غذا بايد كشف كند انجام دهد و احتمال خفگي او هم به دليل پرت شدن غذا به گلويش كمتر خواهد بود. در صورت امكان يك صندلي مخصوص غذا خوردن كودك براي اين كار مناسب‌تر است. 3) غذا دادن باید با صبر و حوصله و همراه با نگاه كردن به چشمان كودك‏، لبخند زدن و گفتار خوب باشد. 4) نبايد به شيرخواري كه خواب آلوده يا در وضعيت دراز كشيده است غذا داد. 5) شير خوار را بايد به خوردن تشويق كرد ولي نبايد به اجبار متوسل شد. در عين حال محيط او بايد آرام باشد و حواس و توجهش به چيز ديگري جلب نشود. 6) گاهي مادران اجازه نمي‌‌دهند كودك مطابق ميل و نياز خود غذا طلب كند در حالي كه بهتر است اشتياق و اشتهاي كودك حتماًً در نظر گرفته شود. 7) غذا بايد با توجه به توانايي‌ها و مهارت‌‌هاي تغذيه‌اي كودك، تهيه و به او ارائه شود. 8) ضمن غذا دادن به شيرخوار، مي‌توان به او هم اجازه داد كه از انگشتانش استفاده كند و به غذا دست بزندو آن را به دهان ببرد. 9) شيرخواران بزرگ‌تر از 9 ماه اصرار دارند كه با دست خودشان غذا را بردارند و بخورند. ضمن اين كه اين اجازه بايد به آنان داده مي‌شود بايد در غذا خوردن كمكشان كرد ولي نبايد آن‌ها را تنها گذاشت. 10) چنانچه كودك از خوردن بعضي غذاها روگردان باشد مي‌توان با تغيير در ظاهر و قوام غذا، رعايت تنوع و استفاده از برخي ادويه‌ها (زردچوبه) و چاشني‌ها (آب ليموترش تازه، آب نارنج تازه، آب هويج) و سبزي‌‌هاي خوشبوي سائيده شده او را به خوردن غذا تشويق نمود. 11) در صورتي كه شيرخوار غذاي كمكي را نخورد، مادر نبايد آن را به كلي از برنامه غذايي او حذف نمايد بلكه بهتر است هر چند روز يك بار مجدداً آن را تهيه و به كودك ارائه كند زيرا اغلب شيرخواران پس از 7 يا 8 بار و گاهي هم ده يا پانزده بار ارائه همان غذا، نهايتاً آن را پذيرفته‌اند. 12) اگر شيرخوار بعضي روزها، كمتر از آن چه انتظار مي‌رود غذا بخورد مهم نيست، چون مقدار غذايي كه در طي يكي دو هفته مي‌خورد اهميت دارد. 13) با توجه به مراحل تكامل كودك، نبايد انتظار داشت كه شيرخوار هنگام غذا خوردن خيلي تميز و مرتب بماند. با تمرين بيشتر، مرحله ريخت و پاش به تدريج كمتر مي‌شود. برخي كارهاي او مانند پرت كردن غذا، بازي كردن با غذا و ... را مي‌توان با آرامش و ملايمت محدود كرد. 14) براي اين كه شيرخوار لباسش را كثيف نكند و در خوردن هم آزاد باشد مي‌توان از پيش بند و سفره استفاده كرد. 15) وقتي شيرخوار بزرگ‌تر مي‌شود و مي‌تواند به تنهايي بنشيند بهتر است او را با ساير اعضاء خانواده سرميز غذا يا سفره نشاند تا همزمان با غذا خوردن ديگران، او هم با كمك يكي از افراد خانواده غذايش را بخورد. 16) چون خانواده در برابر تغذيه كودك مسئوليت دارد لذا بهتر است پدر و ساير افراد خانواده، با ميل و علاقه و رغبت در تغذيه كودك مشاركت نمايند ولي هرگز با زور به او غذا ندهند. 17) اگر شيرخوار غذايش را خوب مي‌خورد بايد او را تحسين كرد و اگر نمي‌‌خورد نبايد ناراحت و مايوس شد. 18) بهترين راه تشويق شيرخواري كه خوب غذا مي‌خورد «آفرين گفتن» به او، «دست زدن» براي او و «به به» گفتن است مثلاً آفرين سارا جان كه همه غذايت را خوردي، همه براي او دست بزنيد. 19) هر ماده غذايي كه به شيرخوار داده مي‌شود، به خصوص اگر جديد باشد بايد نام برده شود تا كودك علاوه بر طعم آن با اسمش هم آشنا شود مثلاً بايد گفت الآن «مهسا كوچولوي ما سوپ مي‌خورد، به به چه سوپ خوشمزه‌اي!» 20) اگر كودكان از غذا خوردن لذت ببرد زودتر ياد مي‌گيرند كه شخصاً غذا بخورند نكات اساسي در مورد تغذيه تكميلي ‌ مهم‌ترين نكته آن است كه در سن 6 تا 12 ماهگي، هنوز هم غذاي اصلي كودك شيرمادر است و غذاي كمكي بهتر است بعد از تغذيه با شير مادر و نه با فاصله زياد، داده شود. در صورتي كه شيرخوار بعد از غذاي كمكي باز هم تمايل داشت شيرمادر بخورد اشكالي ندارد. اگر غذا در فواصل تغذيه با شير مادر داده شود ممكن است موجب كاهش ترشح شيرمادر و يا حتي جايگزين آن گردد. غذاي كمكي هنگام شروع و در دفعات اول، بايد كمي غليظ‌تر از شيرمارد باشد. پس از چند روز، غلظت آن بيشتر و مانند ماست معمولي يعني بسيار نرم و به تدريج ظرف چند روز ديگر با توجه به توان بلع شيرخوار بر غلظت آن افزوده مي‌شود به طوري كه هنگام كج كردن قاشق به راحتي از آن نريزد. روزهاي اول، ميتوان مقدار كمي از غذا را روي نوك قاشق گذاشت و به شيرخوار ارائه نمود همچنين مادر مي‌تواند دست خود را بشويد و با انگشت خود غذا را در دهان شيرخوار بگذارد. به هيچ وجه نبايد غذا را با بطري و يا سرپستانك به شيرخوار داد. دفعات تغذيه تكميلي معمولاً دو تا چهار بار در روز است و نيازي نيست كه شيرخوار بعد از هر بار تغذيه با شيرمادر، غذاي كمكي دريافت كند. مقدار غذاي كمكي در زمان شروع، حدود يك تا دو قاشق مرباخوري* است. در مورد زرده تخم‌مرغ استثنائاً در ابتدا به اندازه يك نخود است كه با كمي شير مادر يا فرني مخلوط و نرم مي‌شود. افزايش مقدار غذا بر حسب ميل شيرخوار است ضمن اين كه نبايد با تحميل و اجبار خورانده شود از طرفي هم نبايد آن قدر زياد باشد كه منجر به مشكلات گوارشي مثل استفراغ و يا كاهش دريافت شيرمادر و طولاني‌تر شدن فواصل شيرخوردن شود. مواد غذايي چه از نظر نوع و چه از نظر مقدار و تعداد وعده‌ها بايد به تدريج به برنامه غذايي شيرخوار اضافه شوند. بين اضافه كردن مواد غذايي جديد بهتر است 3 روز فاصله گذاشت تا اگر شيرخوار به ماده غذايي خاصي عدم تحمل و يا حساسيت نشان داد، نوع آن مشخص شود. به اين ترتيب دستگاه گوارش كودك فرصت عادت كردن به مواد غذايي جديد را نيز پيدا مي‌كند. در مورد سبزي‌هايي مانند سيب‌زميني، هويج، گشنيز، جعفري و كدو كه احتمال عدم تحمل و حساسيت آن‌ها كمتر است مي‌توان هر روز يك نوع جديد را اضافه نمود. براي تهيه غذاي كمكي لازم است به تدريج از همه گروه‌‌هاي غذايي مانند غلات و مواد نشاسته اي، گوشت و جانشين هيا آن (تخم‌مرغ، حبوبات، مغزها) لبنيات، سبزي‌ها و ميوه‌ها به ويژه سبزي‌‌هاي سبز تيره و نارنجي و ميوه‌‌هاي زرد و نارنجي استفاده شود و بخشي نيز به روغن‌ها يا چربي اختصاص داده شود. ضمن رعايت تنوع در تهيه غذاي كمكي، توصيه مي‌شود غذاي كودك به‌‌گونه‌اي باشد كه همه روزه يكي از مواد غذايي با منشاء حيواني مانند گوشت قرمز، گوشت مرغ يا ساير پرندگان، ماهي، جگر همچنين تخم‌مرغ و لبنيات مورد استفاده قرار گيرند. گوشت را بهتر است به تكه‌‌هاي بسيار ريز يا قيمه ريزه تقسيم كرد يا از گوشتي كه در منزل چرخ شده است استفاده نمود تا پختن آن سريع‌تر و نرم كردن آن راحت‌تر و خوردنش براي كودك آسان‌تر باشد. در صورت لزوم براي اينكه انرژي غذاهاي كمكي كودك مانند پوره، حريره. سوپ يا آش بيشتر شود مي‌توان به غذا، يك قاشق غذاخوري روغن مايع (زيتون)‏ كره حيواني يا خامه اضافه كرد. استفاده از كره های  نباتي (مارگارين) با ترانس پايين اشكالي ندارد. براي اين كه خوردن غذاي كمكي براي كودك راحت‌تر باشد بهتر است غذا را با پشت قاشق، چنگال و يا گوشت كوب نرم نمود. استفاده از مخلوط كردن يا آسياب برقي توصيه نميشود زيرا مخلوط كن، غذا را بيش از حد نرم و يكنواخت مي‌كند و اگر اين امر ادامه يابد كودك مهارت جويدن را فرا نگرفته و در آينده از پذيرش غذاهاي معمولي خودداري مي‌نمايد. به طور معمول هنگام تهيه غذاي كمكي نبايد از نمك استفاده شود (به علت احتمال ابتلا به فشارخون و عادت كودك به خوردن غذاهاي شور) ولي اگر كودك نسبت به خوردن غذايش مثلاً سوپ، بي علاقه بود و آن را نخورد بهتر است اول از ادويه‌‌هاي ملايم و سالم يا چاشين‌هايي مانند آب ليموترش تازه يا آب نارنج تازه به مقدار خيلي كم در آخرين لحظه پخت سوپ استفاده كرد و اگر اين كار موثر نبود اضافه كردن مقدار بسيار كمي از نمك اشكالي ندارد. از چشاندن غذاي خانواده، چون نمك و ادويه دارد بايد خودداري نمود زيرا با خوردن اين غذاها، كوك غذاي خود را نخواهد خورد. با شروع غذاي كمكي، ضمن افزايش دفعات شيردهي لازم است به شيرخوار آب جوشيده خنك شده نيز داد تا ادرار كودك پر رنگ و مدفوع او سفت و سخت نشود. در طي شش ماه اول عمر، به منظور كاهش خطر بروز خس خس سينه و آلرژي غذايي، تجويز قطره ويتامين A+D بر مولتي ويتامين ارجح است. از شش ماهگی به بعد هر روز علاوه بر دادن يك سي‌سي از قطره ويتامين A+D يا مولتي ويتامين بايد از قطره آهن به ميزان 15 قطره (كه معادل 15 ميلي گرم عنصر آهن است) يا یک و نیم ميلي ليتر از شربت آهن (سولفات فرو) استفاده نمود تا نياز شيرخوار به آهن نيز تامين شود. در مورد شيرخواراني كه با وزن كم متولد شده‌اند (كمتر از 2500 گرم) شروع تجويز آهن از پايان دو ماهگي آنها است. بعد از ريختن قطره آهن در عقب زبان يا دادن شربت آهن به شيرخوار، علاوه بر خوراندن كمي آب جوشيده خنك شده يا كمي آب ميوه (از زماني كه دادن آب ميوه مجاز باشد)، بايد دندان‌‌هاي او را با مسواك نرم مخصوص شيرخوار و بدون استفاده از خمير دندان، مسواك زد و يا دندان‌ها را با پارچه تميز يا گوش پاك كن كه كمي مرطوب شده باشد پاك نمود. مقدار مصرف روزانه قطره‌هايي كه هم مولتي ويتامين و هم آهن دارند يك ميلي‌ليتر است. ولي چون مقدار آهن اين فرآورده‌ها كمتر از حد موردنياز است‏، توصيه نمي‌‌شوند. از دادن قطره يا شربت های مولتي ويتامين و آهن غيراستاندارد (عمدتاً خارجي كه مقادير ويتامين و آهن آن‌ها نامناسب و ناكافي و جذبشان هم كم است) جداً خودداري شود. توصيه مي‌شود در همه كودكان تجويز قطره آهن و قطره ويتامين A+D يا مولتي ويتامين تا دو سالگي ادامه داشته باشد و هرگز نبايد به دليل احتمال سياه شدن دندان‌ها از مصرف قطره آهن صرف‌نظر نمود. نكاتي چند در مورد مصرف مايعات آشامیدنی ها در شيرخواران 6 تا 12 ماهه 1ـ شيرمادر: بعد از شش ماهگي، شيرمادر همچنان غذاي اصلي شيرخوار از نظر دريافت انرژي، مواد مغذي و مايعات است و بايد بر حسب ميل و تقاضاي شيرخوار و به دفعات زياد ادامه داشته باشد. 2ـ آب: از پايان شش ماهگي حتي زماني كه كودك به مقدار كافي از شيرخوار تغذيه مي‌كند ممكن است به آب نياز داشته باشد بنابراين بايد هر روز به خصوص در فصل گرما و روزهاي گرم، چند نوبت آب جوشيده خنك شده به او ارائه شود. توجه: آب لوله‌كشي از زمان به جوش آمدن، اگر يك دقيقه جوشانده شود قابل استفاده است ولي آب رودخانه‌ها و امثال آن را بايد 10 تا 15 دقيقه جوشاند تا تمام باكتري‌ها، لاروها، انگل‌ها و كيست‌‌هاي موجود در آن از بين بروند. حتي المقدور از دادن آب معدني به شيرخواران خودداري شود چون املاح موجود در آن براي شيرخوار مناسب نيست. 3ـ شير پاستوريزه: كودكاني كه با شير مادر تغذيه مي‌شوند معمولاً تا پايان سال دوم زندگي (24 ماهگي) نيازي به استفاده از شير پاستوريزه ندارند (آن مقدار شير پاستوريزه كه در تهيه غذاي كمكي به كار مي‌رود اشكالي ندارد). حدود 23 ماهگي، براي آشنا شدن كودك به طعم شير پاستوريزه مي‌توان آن را بار اول به مقدار كم در حد 30 سي‌سي با فنجان يا ليوان به كودك ارائه و به تدريج بر مقدار آن اضافه نمود. به اين ترتيب وقتي كودك كم‌كم از شير مادر گرفته مي‌شود مي‌تواند از شير پاستوريزه استفاده كند. در كودكاني كه از شيرمادر محرومند و با شير مصنوعي تغذيه مي‌شوند مصرف شيرگاو (پاستوريزه يا استريليزه پرچرب سه و نیم درصد) از پايان 12 ماهگي به بعد بلامانع است و بهتر است جايگزين شير مصنوعي شود كه آن را بعد از يك دقيقه جوشاندن و به مقدار حداكثر 500 ميلي‌ليتر در شبانه روز با فنجان يا ليوان نشكن به كودك مي‌دهند و سعي مي‌كنند او را به تدريج از شيشه بگيرند. معمولاً استفاده از شيرگاو قبل از پايان 12 ماهگي توصيه نمي‌‌شود. 4ـ چاي، قهوه و كاكائو: سبب كاهش جذب آهن غذاي كمكي (به جز آهن گوشت) مي‌شوند لذا بهتر است حتي المقدور استفاده نشوند. 5ـ نوشيدني‌‌هاي حاوي شكر زياد: كودك را تشنه‌تر نموده و موجب چاقي او مي‌شود. 6ـ نوشيدني‌‌هاي گازدار: (سودا و نوشابه های معمولي) براي كودكان ممنوع است زيرا علاوه بر مضراتي كه دارند (بي‌قراري و چاقي كودك) سبب دريافت مقدار كمتر غذا يا شير مادر مي‌شوند. 7ـ آب ميوه‌‌هاي طبيعي و خالص: كه از ميوه های مجاز و به روش بهداشتي در منزل تهيه شده باشند، از اواسط ماه هشتم به بعد در حد 30 تا 60 سي سي در روز كه با ليوان نشكن (و نه بطري) به كودك داده شود، بلامانع است. گرچه مصرف خود ميوه نسبت به آب ميوه ارجحيت دارد. استفاده شيرخوار از مقادير زياد آب ميوه ممكن است سبب اسهال و يا كاهش اشتهاي او به غذا و حتي شير مادر شود. مصرف مكرر آب ميوه حتي اگر رقيق هم شده باشد، خصوصاً اگر به جاي فنجان توسط بطري و يا هنگام خواب به كودك داده شود، مي‌تواند به ميناي دندان كودك صدمه زده و نهايتاً پوسيدگي دندان ايجاد نمايد. مصرف بيش از حد آب ميوه به دليل عدم دريافت مواد مغذي و پروتئين، سبب سوء تغذيه و كم خوني و حتي كوتاهي قد و در برخي موارد سبب چاقي مي‌شود. آب ميوه‌‌هاي تجارتي اكثراً حاوي سوربيتول و يا فروكتوز فراوان و مواد افزودني هستند كه مي‌توانند سبب بي قراري و نفخ معده و مشكلات گوارشي شيرخواران شوند. چند نكته مهم در مورد دفعات و مقدار غذا در كودكان 6 تا 12 ماهه دفعات غذاي كمكي در پايان 6 ماهگي از يك بار در روز شروع و كم كم به دو بار و سپس در اواخر ماه هفتم و طي ماه هشتم به سه بار در روز مي‌رسد. در صورت نياز مي‌توان يك يا دو ميان وعده هم اضافه نمود. با افزايش سن كودك، دفعات تغذيه و مقدار غذاي كمكي بيشتر مي‌شود به طوري كه در سنين 9 تا 12 ماهگي وعده‌‌هاي اصلي غذاهاي كمكي 3 تا 4 وعده در روز و اگر كودك ميل داشت با 1 تا 2 ميان وعده هم همراه است. به اين ترتيب شيرخوار به تدريج مهارت بيشتري در غذا خوردن پيدا مي‌كند و از مزه‌‌هاي جديد هم لذت مي‌برد. مقدار غذاي كمكي كه كودك در 24 ساعت دريافت مي‌كند به سه عامل مهم بستگي دارد: ميل و اشتهاي كودك (نه ميل و اجبار اطرافيان) تراكم انرژي (انرژي دانسيتي) غذاي كمكي ميزان دريافت شير مادر كه غذاي اصلي او است. در مورد تراكم انرژي غذاي كمكي شيرخوار لازم است يادآوري نمود كه: هر گرم غذا بايد 8/0 تا يك كيلوكالري انرژي داشته باشد. در شرايطي كه غذاي كمكي غلظت كافي را نداشته و حاوي مواد مغذي كمتري باشد مثلاً تراكم انرژي آن 6/0 كيلوكالري باشد، يا بايد مقدار غذاي كمكي را بيشتر كرد و يا دفعات آن را افزايش داد. شیردادن و تربیت کودک بیش‌ترین مدت زمان شیر دادن کودک ۲ سال است و بیش‌تر از آن جایز ندانسته‌اند؛ مگر آن که ضرورتی وجود داشته باشد و کودک ضعیف و مضطر باشد و کم‌ترین زمان شیر دادن ۲۱ ماه است. مادر باید از اولین شیری که به پستان می‌آید, به فرزند بخوراند و اگر از آن شیر به کودک ندهند, شیرش تقویت نمی‌شود. حضرت علی (علیه‌السلام) می‌فرماید: «بهترین و سودمندترین شیرها برای کودک, شیر مادر است.» امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید: «در هنگامی که دیدند مادر اسحاق فرزند خود را شیر می‌دهد به او گفته شد که ای مادر اسحاق! فرزندت را از یک پستان شیر نده و از هر دو پستان شیر بده؛ که یکی به جای آب و دیگری به جای طعام است. هر کس به فرزندش کم تر از ۲۱ ماه شیر دهد, به او ظلم کرده است. » در احادیث آمده است که: «کودک را برای شیر دادن به دایه گبر (کافر) ندهید اگر به دایه یهودی و مسیحی دادید, اجازه ندهید که کودک را به خانه‌اش ببرد؛ بلکه در نزد شما به او شیر دهد و نیز دایه را از خوردن شراب و گوشت خوک و سایر چیزهایی که در دین اسلام حرام است منع کنید؛ زیرا آنان این چیزها را در دین خود حلال می‌دانند.»‌ پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید: «از شیر دادن زن احمق و زنی که چشمش معیوب است به کودک خود پرهیز کنید؛ زیرا شیر بر فرزند تأثیر خواهد داشت. » حضرت علی (علیه‌السلام) می‌فرماید: «دایه‌ای برای شیر دادن کودک خویش انتخاب کنید که به صورت و سیرت نیکو باشد؛ زیرا بر کودک تأثیر خواهد داشت و کودک به دایه شباهت پیدا خواهد کرد. » امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید:‌ «کودک را ۷ سال آزاد بگذارید تا بازی کند و بعد از آن, تا ۷ سال در تربیت او بکوشید و اگر نیک رفتار شد باز در رشد و اصلاح بیشتر او بکوشید و اگر از او نا امید شدی, خیری در او نیست.» در حدیث دیگری آمده است که: «۷ سال کودک را آزاد بگذارید تا بازی کند و ۷ سال دیگر او را تربیت کنید و به او خواندن و نوشتن بیاموزید و ۷ سال دیگر حلال و حرام (احکام شرعی) را به او بیاموزید.»‌ حضرت علی(علیه‌السلام) می‌فرماید: «کودک را ۷ سال باید نگه‌داری و تربیت جسمی کرد و ۷ سال به او آداب بیاموزید و ۷ سال دیگر باید به او خدمت کرد. فرزند تا ۲۳ سالگی رشد جسمی خواهد داشت و تا ۳۵ سالگی عقل او افزون خواهد شد و پس از آن تجربه او افزایش خواهد یافت.» در روایتی آمده است که «هنگامی که پسران ۶ ساله شدند, نباید با یک دیگر در زیر یک لحاف بخوابند.» همچنین در روایات آمده است که «فرزندان خویش را بر محبت علی بن ابی طالب (علیه‌السلام) تربیت کنید و اگر آنان نپذیرفتند, نشان ناپاکی نطفه آنان خواهد بود.»‌ امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید: «خیلی زود به فرزندان خویش احادیث ما را بیاموزید تا مخالفان آنان را, گمراه نکنند و هر که محبت ما اهل بیت را در دل داشته باشد مادر خویش را بسیار دعا کند؛ زیرا او به شوهرش خیانت نکرده است. » شخصی خدمت امام صادق (علیه‌السلام) آمد و عرض کرد: بسیار غمگین و ناراحتم. امام از علت نگرانی‌اش سؤال کرد. او گفت: خداوند به من دختری داده است. حضرت فرمود: زمین او را بر‌می‌دارد و روزی‌اش بر خداست و زندگی او از عمر تو نمی‌کاهد و روزی تو را نمی‌خورد؛ سپس فرمود: او را چه نام گذاشته‌ای؟ گفت: فاطمه. حضرت فرمود: آه, آه و دست بر پیشانی خویش گذاشت و فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: حق فرزند بر پدر اگر پسر باشد, این است که مادری نیک برای او انتخاب کرده باشد, نام نیکویی برای او انتخاب کند, به او قرآن بیاموزد, او را ختنه کند و شناگری به او بیاموزد واگر دختر باشد, همچنین مادر نیکویی برای او انتخاب کرده باشد, نام نیکویی بر او بگذارد, سوره نور را به او بیاموزد, او را در بالاخانه جای ندهد و او را زود به خانه شوهر بفرستد. سپس فرمود: چون دختر خویش را فاطمه نام نهادی, او را دشنام نده و نفرین مکن. امام رضا (علیه‌السلام) می‌فرماید: «شوخی و کج خُلقی کودک در کودکی نشانه آن است که این کودک در بزرگی دانا و بردبار خواهد شد. » حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید: هر کس فرزند خویش را ببوسد خدا حسنه‌ای برای او می‌نویسد و هر که فرزند خود را شاد کند, خدا در روز قیامت او را شاد خواهد کرد و هر کس به فرزند خود قرآن بیاموزد؛ در روز قیامت دو حله بر پدر و مادرش بپوشنانند که از نور آن دو حله, روی اهل بهشت روشن خواهد شد. شخصی خدمت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) آمد و عرض کرد: من هرگز فرزند خود را نبوسیده‌ام. چون آن شخص رفت, حضرت فرمود:‌این مرد در نزد من از اهل جهنم است. در روایت دیگری آمده است که«حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) شخصی را مشاهده کرد که دارای دو پسر بود و فقط یکی از آنان را می‌بوسید و محبت می‌کرد. حضرت فرمود: چرا به هر دو یک سان محبت نکردی و آنان را مورد لطف قرار ندادی؟ سپس فرمود: بهتر است که میان فرزندان خود تفاوتی نگذاری مگر آن که یکی از آنان عالم‌تر و صالح‌تر باشد و به این علت بین آنان تفاوت بگذاری.» امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید: «وقتی پسر ۳ ساله شد به او بگویید که ۷ مرتبه «لا اله الا الله»بگوید و چون ۳ سال و ۷ ماه و ۲۰ روز از عمرش گذشت به او بگویید که ۷ مرتبه «محمد رسول ا لله» و چون ۴ ساله شد به او بگویید که ۷ مرتبه «صلی الله علی محمد و آله» بگوید و چون ۵ ساله شد, او را وادار کنید تا خدا را سجده کند و چون ۶ ساله شد, نماز را به او یاد دهید و او را به نماز وادار کنید و چون ۷ ساله شد, وضو را به او بیاموزید و او را امر کنید تا نماز را با وضو بخواند و چون ۹ ساله شد, نماز و وضو را به خوبی به او بیاموزید و برای ترک وضو و نماز او را تنبیه کنید. پس چون او نماز و وضو را آموخت و به آن عمل کرد, خدا پدر و مادرش را می‌آمرزد. » آلودگی دست و روی کودکان را پیش از خواب باید بشویید؛ زیرا شیطان آنان را می‌بوید و کودک در خواب می‌ترسد و ملائکه و نویسندگان اعمال نیز اذیت می‌شوند. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید: «هر کس که به بازار می‌رود, باید هدیه‌ای بخرد و برای اهل خانه و عیال خود هدیه ببرد؛ زیرا این عمل مانند آن است که به جمعی از فقرا صدقه داده باشد و در هدیه دادن به اهل خانه, باید ابتدا به دختران و بعد به پسران, زیرا هر کس دخترش را خوشحال کند, مثل آن است که بنده‌ای را از فرزندان اسماعیل آزاد کرده باشد و کسی که پسرش را خوشحال کند, مثل کسی است که از ترس خدا گریه کند و خدا چنین کسی را داخل بهشت می‌کند. امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید:‌ به کودکان خود قاووت بخورانید که گوشت بدن آنان را می‌رویاند و استخوان را محکم می‌کند. و در حدیث دیگری آمده است که «به فرزندان خود انار بخورانید, زیرا آنان زودتر به حد جوانی و قدرت می‌رسند.» و در روایت دیگری آمده است که دختری که ۶ ساله شد,‌مادرش نباید او را برهنه پهلوی خود بخواباند؛ زیرا این عمل به منزله زنا می‌باشد و نیز دختری که ۶ ساله شد, نباید مردان نامحرم او را ببوسند و نیز پسر ۷ ساله نباید با زنان نامحرم روبوسی کند.»‌ نتیجه گیری: در هر صورت آنچه كه امروز حاصل آخرین دست یافته های علمی است:بر این نكته تأكید می‌كند كه:برای كودك شیری بهتر از شیر مادرش نیست و این در حالی است كه چهارده قرن پیش از این نیز،همین پیام از زبان گویا و پاك پیامبر بلند مرتبه اسلام،حضرت محمد(ص) به گوش جهانیان رسیده است:«برای كودك شیری بهتر از شیر مادرش نیست». پربازدیدترین مطالب امروز ·  Popular Posts استاد علی اکبر رائفی پور راز خود را فاش کرد | 6 بازدید | شيخ بهايي، میراث‌دار حکمت و دانش | 2 بازدید | ای دوست با صدای حسين كشتكار بوشهري (همراه با متن شعر)... | 2 بازدید | ناگفته های بهروز كريمي استاد شعبده بازی ایران از كريس آنجل و ديويد كاپرفيلد... | 1 بازدید | دو غزل زیبا از آثار «سارا جلوداریان» | 1 بازدید | تأثيرات لقمه حرام بر اخلاق | 1 بازدید | روابط دختر و پسر قبل از ازدواج؛ بايدها و نبايدها؛ در گفتگو با كارشناسان بررسي شد... | 1 بازدید | لوک خوش شانس | 1 بازدید | درد‌ دل‌های یک ايراني خارج ‌نشین درباره حوادث پس از انتخابات... | 1 بازدید | هنگامی که گوشی خیس میشود!!! | 1 بازدید | اصول درست صحبت كردن با ديگران | 1 بازدید | از هر شاعر یک شعر ( مجموعه 14 ) | 1 بازدید | صحن تو سفره‌ای است که در موج سائلان/دست کریم هرچه دهد کم نمی‌شود... | 1 بازدید | نوجوانان، والدین و بی آبرویی های تعریف نشده | 1 بازدید | آخرین مطالب ماجرای عجیب حضور جن ها در واقعه عاشورا۵ دلیل خوب برای مصرف بیشتر پیاز/ چه‌ کنیم تا دهان‌ بوی پیاز ندهد؟اشتغال زنان با سبک زندگی اسلامی منافات دارد؟چه کسانی باید در موضوع کاهش رشد جمعیت توبه کنند؟۸ توصیه برای حفظ جوانی و زیباییبدن سازی یا بدن سوزی؟کشتن ۹ میلیون ایرانی به دست بریتانیا – ۱۹۱۷ تا ۱۹۱۹ – جنایتی بزرگ تر از حمله مغولتسبیحات حضرت فاطمه زهرا (س) هدیه‌ای آسمانی از جانب پدردر تلاطم بازار سکه و ارز چه کسانی سود و چه کسانی ضرر می کنند؟نوشیدنی‌های گازدار کدام ژن را فعال می‌کنند؟و خدا را هزاران بار شکر که بازیگر نشدم!!مزار این شهید بوی عطر می‌دهد (شهید سید احمد پلارک)دکتر… اینجا چی نوشتید (معضل بدخط نوشتن پزشکان)لاغر شدن با فلفل قرمزایجاد محدودیت سرعت در اینترنت و شبکه با NetLimiter 3 Pro v3.0.0.10 آخرین نظرات ·  Recent Comments ناشناس: داداشش راست میگه . من که 1سال از مرگ مرحوم میگذره حالم بده . خدا به خواهرانش صبر دهد . من که داداش ندارم ولی روح الله را مثل داداشم دوست داشتم . روح...ناشناس: خیلی دوستش داشتم . مرد خوبی بود خوب که چه عرض کنم عالی بود . امیدوارم داداشش راهشو ادامه بده . انشالله . گل بود گلعلیرضا: من واقعا نمیدونم حرف کی رو باید باور کرد یکی کمکم کنه …… این میگه اون دروغه….اون میگه این دروغه در ضمن من 15 سالمه ودنبال حقیقتم...علی: خدا رحمت کنه این بهلول زمونه ما رو دنیای ما واسه فهم اون خیلی کوچیک بودعلی09373852277: جوش های ریز روی صورتم داره چیکار کنم؟نا شناس: نزدیک به پنجاه ساله که کارهای شعبده بازی را از طریق مطبوعات و رسانه های داخلی و خارجی دنبال میکنم آنهم بخاطر علاقه ای که به کارهای این چنینی دارم...ناشناس: با نظر حامد موافقم . اگه خواستید یه زنگ به من بزنید . 09121067414 نازنین: سلام به وجود همچین استادی افتخار می کنیم و خیلی خیلی از اشون ممنون هستیم وامیدوار یم هر جا که هستن سلامت باشنAnonymous: واقعا که استاده…مهشید شارژی: بیست و چهار ساعته در خدمتم 09379197681 شیر مادر و تأثیر آن در شخصیت فرزند ۱۹:۲۷  -    ۱۳۸۸/۰۵/۱۱                                  بازدید : 99 موضوع: مطالب فرهنگی و علمی   از نکاتی که مادران باید رعایت کنند، مسأله ی شیر دادن به نوزاد است، علی رغم این که برخی به این مسأله سرنوشت ساز چندان توجهی ندارند، اسلام اهمیت فوق العاده ای برای آن قائل شده است.   از نکاتی که مادران باید رعایت کنند، مسأله ی شیر دادن به نوزاد است، علی رغم این که برخی به این مسأله ی سرنوشت ساز چندان توجهی ندارند، اسلام اهمیت فوق العاده ای برای آن قائل شده است. چه بسا پدر و مادری از هر نظر خوب و متدین هستند، اما فرزندشان منحرف می شود و وقتی علت انحرافش را ریشه یابی می کنیم، با کمال شگفتی عامل آن را بی توجهی مادر به مسأله ی شیر دادن در دوران شیرخوارگی بچه می یابیم، و اگر مادر در همان وقت دقت و عنایت کافی می داشت چه بسا فرزندش این گونه نمی شد؛ زیرا در دوران شیرخوارگی علاوه بر این که ساختمان جسمی کودک محکم می شود، ساختار روحی او نیز تکوین می یابد و رفتار و گفتار و غذای مادر به همراه شیر در او تأثیر می گذارد. به برخی از روایات پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم و ائمه ی معصومین علیهم السلام درباره ی نقش مادر در شیر دادن به فرزند و نیز اهمیت شیر مادر در رشد و شخصیت کودک و پرهیز از انتخاب دایه های نامطلوب اشاره می نماییم.   اجر مادر در شیر دادن به فرزند هر زنی که در خانه ی شوهرش برای سامان دادن به امور منزل چیزی را جابه جا کند، خداوند به او نظر می کند و خدا به هرکه نظر کند هرگز عذابش نخواهد کرد.ام سلمه گفت: یا رسول الله: مردان تمام نیکی ها را برده اند، آیا برای زنان مسکین هم چیزی مانده است؟ پیامبر فرمود: آری، هنگامی که زن باردار می شود به سان روزه دار شب زنده داری است که با جان و مال خود در راه خدا جهاد می کند و هرگاه وضع حمل کند، اجر و پاداشی دارد که کسی از عظمت آن آگاه نیست، و هر گاه فرزند خود را شیر دهد، به هر مکیدن نوزاد، پاداشی به او دهند که برابر است با آزاد کردن بنده ای از فرزندان اسماعیل و هنگامی که از شیر دادن فرزند خود فارغ شود ، فرشته ی بزرگواری بر پهلویش زند و گوید: اعمال خود را از سر بگیر خداوند تو را آمرزیده است.   بهترین شیر پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم فرمود:لیس للصبی لبن خیر من لبن أمه؛(۱ )هیچ شیری برای نوزاد بهتر از شیر مادرش نیست .امام صادق علیه السلام به نقل از امیرمؤمنان علیه السلام فرمود :ما من لبن رضع به الصبی أعظم برکه علیه من لبن أمه؛(۲ )هیچ شیری برای تغذیه ی نوزاد با برکت تر از شیر مادرش نیست .   آثار منفی شیر ناپاک از شهید بزرگوار مرحوم حاج شیخ فضل الله نوری پرسیدند: چرا یکی از پسران شما از باب یخرج الحی من المیت بدین غایت شرور شده است ؟ فرمود: آن چیزهایی که من از او دیده ام و می بینم شما ندیده اید و بعدا خواهید دید. این فرزند همانا قاتل من خواهد بود و کسی که در پای دار من کف زنان شادی کند و تبریک بگوید. گفتند: از چه رو دارای این احوال و اوصاف است؟ فرمود: شیری که خورده نجس و خبیث بوده و شیردهی که او را تربیت نموده نجس و پلید بوده است.گفتند: داستان او را بیان فرمایید. فرمود: آن زمانی که در سامرا در محضر استاد بزرگ میرزای شیرازی مشرف بودم، خداوند این پسر را به من داد. مادرش بی شیر بود برای شیر دادن به او ناچار به گرفتن دایه ای شدیم . بدون تحقیق زنی را برای دایگی او اجیر کرده و به تربیت او گماشتیم تا حدود دو سال او را شیر داد. بعد معلوم گردید که آن زن ناصبی و از خوارج بوده و دو سال شیر ناپاک به او داده است. نجس و حرام مجهول هم تأثیر خود را می گذارد.(۳)