علل اسهال

دل درد

دکتر اسحاق حسینی، فوق تخصص گوارش توضیحاتی درباره مشکل اسهال می دهند:

اسهال زمانی روی می‌دهد که:

- حجم مدفوع زیاد،

- قوام مدفوع نرم و آبکی و

- تعداد دفع مدفوع از 3 نوبت در شبانه‌روز تجاوز کند.

هر کدام از 3 فوق شرط نباشد، نمی‌توان از اصطلاح اسهال استفاده کرد، مثل بچه‌ای که فردا امتحان دارد و به دلیل استرس تعداد نوبت‌های اجابت مزاجش بیشتر می‌شود، اما حجم کلی مدفوع تغییری نمی‌کند. یا اگر مقدار زیادی مواد غذایی مصرف ‌کنیم حجم مدفوع بالا می‌رود، اما قوام آن تغییری نمی‌کند. پس هیچ‌کدام از این موارد اسهال نیست.

هر چند بسیاری از این حالت‌ها تحت عنوان اسهال کاذب، نیاز به بررسی دارند.

در یک نگاه کلی، علل شایع اسهال کدام‌اند؟

در ابتدا باید گفت که 90 درصد اسهال‌های حاد، به دلیل عوامل عفونی رخ می‌دهند. نکته مهم آن است که در اسهال‌های عفونی، اصلا نیازی به درمان آنتی‌بیوتیکی نیست. درمان فقط جایگزین کردن آب و الکترولیت‌هاست.

ترکيبات ors

بهترین روش جایگزین کردن مایعات هم، روش خوراکی است. ترکیبات ORS بسیار بهتر از سرم‌های رایج هستند و حتی جذب بهتری دارند.

استفاده بی‌حساب و کتاب از آنتی‌بیوتیک‌ها خودش می‌تواند موجب بروز نوعی از اسهال شود که به جای کمک به درمان، تنها دوره اسهال فرد را طولانی‌تر می‌کند.

بخشی از علل اسهال هم مربوط به نقص عملکرد دستگاه گوارش است. البته همیشه خود روده علت اسهال نیست، مثلا کمبود آنزیم‌های پانکراس (لوزالمعده) باعث اسهالی می‌شود که بیشترین حجم مدفوع را در میان سایر علل داراست، یا مثلا ممکن است جدار روده سالم باشد، اما فرد کمبود آنزیم لاکتاز داشته باشد؛ مشکلی که حدود 25 درصد جامعه ما به آن گرفتارند. برحسب میزان کمبود لاکتاز، افراد به محض مصرف شیر دچار اسهال می‌شوند و قار و قور شکمی پیدا می‌کنند. علاوه بر این، به علت آنکه اسهال آنها اسیدی است، اطراف مقعد این افراد هم زخم خواهد شد. باید یادآوری کنم که مصرف دوغ و ماست در این افراد بلامانع است.

در کل، اگر اسهال فرد بیشتر از 4 هفته طول بکشد، طیف گسترده‌ای از عوامل مطرح هستند که حتما نیاز به بررسی دارند.

چه موقع به پزشک مراجعه کنیم؟

1) اگر اسهال شما همراه با احساس تشنگی، خشکی زبان و چروکیدگی پوست شما باشد.

2) اگر با گذشت 48 ساعت، هیچ‌گونه بهبودی در حال شما رخ نداده است.

3) اگر اطرافیان شما هم به اسهالی مشابه شما دچار شده‌اند.

4) اگر درجه حرارت بدن شما به 5/38 درجه یا بالاتر رسیده یا مدفوع شما به شدت خونی شده است.

5) اگر کودک شما دچار اسهال شده است. فراموش نکنید که اسهال ویروسی به ظاهر ساده، هنوز هم شایع‌ترین علت مرگ و میر کودکان شهری و روستایی است. خردسالان به سرعت حجم آب بدن خود را از دست می‌دهند.

6) اگر شما بالای 50 سال سن دارید و اسهال شما همراه با دردهای شدید شکمی است. به خصوص اگر به تازگی از سی‌سی‌یو یا آی‌سی‌یو مرخص شده‌اید.

7) اگر در حال مصرف کورتون یا سایر داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی هستید و دچار اسهال شده‌اید.چ

 درمان اسهال با 10 ماده غذايي 

دانش‌وسلامت- افزايش غيرطبيعي دفعات اجابت مزاج که معمولا با تغيير در قوام و حجم مدفوع همراه است، اسهال ناميده مي‌شود که مي‌تواند به دو صورت حاد يا مزمن بروز کند.
اسهال مي‌تواند در اثر ابتلا به عفونت‌هاي ميکروبي، بيماري‌ها (نظير التهاب‌هاي روده‌اي و ايدز)، ناسازگاري‌هاي غذايي، حساسيت به الکل يا مسموميت ها بروز نمايد. اصولا اسهال خفيفي که با ساير علائم (تب، دفع خون و...) همراه نباشد، خودبخود بهبود مي‌يابد، اما در صورتي‌که حالت آزاردهنده‌اي به خود بگيرد، مي‌توان از فرآورده‌هاي ضدِ اسهال بهره گرفت. اين فرآورده‌ها نيز تنها در درمان شرايط موقت و گذرا توصيه مي‌شوند. در صورتي‌که اسهال بيش از 2 روز بطول بيانجامد، يا با تب بالا و از دست دادن 5 درصد کل آب بدن يا دفع خون همراه شود، هرگز خوددرماني نکنيد و فورا به پزشک مراجعه کنيد. ممکن است اسهال باعث از دست دادن مقدار زيادي از آب و املاح بدن شود. در اين شرايط، دهان خشک شده و چشم‌ها گود مي‌افتند. ضعف، کاهش ميزان دفع ادرار و سرگيجه نيز از علائم ديگر اين عارضه هستند. بنابراين جايگزيني آب از دست رفته براي افراد مبتلا به اسهال، خصوصا در اطفال، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. در اينگونه موارد مي‌توان با نوشيدن انواع مايعات و يا استفاده از محلول‌هاي خوراکي نظير ORS، آب و املاح از دست رفته را جبران کرد.
روش‌هاي غيردارويي براي درمان اسهال
اسهال و استفراغ در اکثر موارد خودبخود بهبود مي‌‌يابند. اما لازم است همزمان با اين بيماري، آب و املاح از دست رفته بدن جبران شود. خوردن مايعات، بهترين روش جايگزيني آب از دست رفته بدن است. بنابراين لازم است فرد در حد تحمل و در فواصل معين از مايعات استفاده کند. در مجموع بهترين اقدام در مورد اسهال و استفراغ، جبران املاح از دست رفته بدن است. ضمنا در مورد شيرخواراني که از شير مادر تغذيه مي‌کنند، به هيچ عنوان نبايد شير مادر را قطع نمود، اما براي کودکاني که با شيرخشک تغذيه مي‌شوند، طبق تجويز پزشک نوع مناسب‌تري از شيرخشک توصيه مي‌شود.
10 ماده غذايي مناسب براي درمان اسهال
1) دم کرده يونجه اسهال را درمان مي‌کند. اما مصرف زياد يونجه توصيه نمي‌شود، زيرا باعث ايجاد نفخ مي‌شود.
2) علف هفت بند، براي درمان اسهال خوني، بواسير و اسهال مفيد است.
3) در طب سنتي هند موزِ کال، يبوست‌زا است و در درمان اسهال ساده و اسهالِ خوني مفيد است و در بهبود زخم‌هاي روده کاربرد دارد. شيره گل‌هاي موز براي درمان اسهال خوني معجزه مي‌کند.
4) چاي ريحان براي رفع بي‌اشتهايي، درمان اسهال، نفخ و زخم معده بکار مي‌رود.
5) گشنيز گاهي اوقات بعنوان يک ملين براي درمان يبوست و گاهي براي درمان اسهال استفاده مي‌شود.
6) خرما در درمان اسهال و اختلالات روده‌اي نقش دارد.
7) ماست براي درمان اسهال کودکان مفيد است. متخصصان در هنگام مصرف آنتي‌بيوتيک‌ها، مصرف ماست را توصيه مي‌کنند، زيرا اغلب آنتي‌بيوتيک‌ها باعث نابودي باکتري هاي مفيد دستگاه گوارش و اختلال در کار آن و بروز اسهال مي‌شوند.
8) گل‌هاي خشک شده انبه، براي درمان اسهال، اسهال خوني مزمن و برخي مشکلات مثانه مفيد است. مغز هسته انبه، ضدِ اسهال است.
9) مصرف ازگيل خام موجب تقويت بدن مي‌شود و براي درمان اسهال مفيد است.
10) سيب را مي‌توان براي برطرف کردن اسهال حتي براي کودکان به کار برد. بدين منظور سيب را بايد رنده کرد و خورد

اسهال چیست؟

 در حقیقت اسهال بعنوان بیماری محسوب نمی شود، بلکه نشانه ی بیماری است. وقتی صحبت از اسهال می شود که تعداد دفع مدفوع در روز ، بیش از ۳ بار گردد ؛ مدفوع آبکی و شل بوده و یا مقدار آن بیشتر گردد.

اسهال می تواند تا ۲ هفته طول بکشد که درآن صورت اسهال حاد نام برده می شود و اگر بیش از ۲ هفته طول بکشد، اسهال مزمن تلقی می گردد.

در افراد سالم ، اسهال بدون اینکه خطر ساز باشد ، می تواند چندروزی طول کشد.

عوامل ایجادکننده اسهال:

 می تواند بعلت بیماریهای متعددی که مختل شدن روده کوچک و بزرگ را سبب می گردد،

ایجاد گردد.

در کل، ۲ علت مکانیسمی در ایجاد اسهال نقش دارد:

. بالا رفتن سرعت حرکت روده که موجب تشدید عملکرد روده ها می شود.

. بیشتر شدن مایعات در روده

اسهال حاد:

اغلب عواملی چون

. مسمومیت موادغذایی : باکتریهای بیماریزا در موادغذایی، سمی می سازندکه عملکرد معده و

 روده ها را مختل کرده که معمولن چند ساعت پس از مصرف غذای آلوده به باکتری بیماریزا

عملکرد خودرا که همان مسمومیت غذایی است نشان می دهد. 

. گریپ روده، که علت آن عفونت با یک ویروس یا باکتری است.

. اسهال مسافرتی که اغلب باکتری، عامل آن می باشد و بندرت ویروس عامل آن است . بین ۲۵

 تا ۵۰ درصد افرادی که به مناطق حاره ای ، مسافرت می کنند، به آن مبتلا می شوند.

. اسهال می تواند بعلت مصرف دارو، همانند بعضی آنتی بیوتیک ها ایجاد شود.در این مورد،

آنتی بیوتیک بافت مخاطی روده را تحت تاثیر قرارداده و آسیب می رساند.

. عدم هضم مواد غذایی خاصی ، که در ۱۰٪ اروپایی ها دچار کمبود آنزیم لاکتوزهستندکه هضم

 مواد لبنیات یا ساخته شده از شیر ، را انجام می دهد.در صورت عدم این آنزیم، این مواد بخوبی

هضم نشده و موجب اسهال حاد می شود.

نشانه های اسهال:

می تواند بسیار آبکی باشد یا بد رنگ و همراه با بوی تند و بد و گاهی خونی.معمولن بادل پیچه،دل درد و ازدست دادن اشتها، حالت تهوع و استفراغ است.

نشانه های هشداردهنده:

. وقتی نتوانستید به مقدار کافی مایعات بنوشید.

. رنگ ادرار تیره شود.( بعلت کمبود آب)

. تب

. اسهال خونی باشد و یا حالت روغنی داشته باشد.

. اسهالی که در سفر و یا به فاصله کوتاهی پس از سفر ایجاد شود.

. بعلت مصرف آنتی بیوتیک ایجاد شود

تشخیص اسهال:

در افراد دچار به اسهال حاد، معاینه بدن به تنهایی کافی است.هنگامی که اسهال بیش از ۳تا ۵ روز

 طول کشدو بدنبال آن بیمار تب کند، معاینه بعدی انجام می شود:

. اگر مدفوع خونی باشد با نمونه برداری از خون و تشخیص آزمایشگاهی آن

اسهال حاد:

باکتری یا ویروس مسبب آن است و اغلب اسهال، بخودی خود ناپدید می شود.نکته مهم  در

 اسهال حاد، مصرف مقدار کافی مایعات و نمک است. نمک بعنوان الکترولیت می تواند جبران

 آب از دست رفته بدن را کند. با خوردن موادی چون؛هویج رنده شده ، سیب و یا موز له شده می توان

 در خانه جبران مایعات از دست رفته را کرد.

در زنان حامله، در کودکان و در افراد مسن، از دست دادن آب یسیار خطردارد. در این گونه موارد ،

 استفاده از پودرهای الکترولیت مخصوص و یا سرم های مخصوص ، توصیه می شود که با تشخیص

 پزشک متخصص ، انجام می شود.

. مصرف داروها ی ضد اسهال ، در موارد نادری کمک می کند.

. داروهای ضد دل درد و دل پیچه ، در کاهش  درد نقش دارد.

. از مصرف داروهایی که مایعات بدن را کم کرده، بایست پرهیز کرد.

. مصرف آنتی بیوتیک موقعی توصیه می شود، که باکتری خطرناکی علت اسهال باشد و بدن نتواند

بتنهایی با آن مقابله کند.

. وقتی کسی به محصولات لبنیاتی ، حساسیت دارد و برایش غیر قابل هضم باشد، باید از خوردن آن

 جلوگیری کند.

 

دیفن اکسیلات (داروی کاهنده اسهال)

با شروع فصل گرما و بالارفتن میزان ابتلا به بیماریهای رودهای از جمله اسهال و مصرف خودسرانه داروهای کاهنده اسهال و عدم مشورت با پزشک یا داروساز در این بخش به اطلاع رسانی در خصوص  یکی ار داروهای پرخطردر این دسته بزرگ دارویی می پردازم: معرفي دارو:دي‌فنوكسيلات يك داروي ضد اسهال مخدر است كه از نظر شيميايي به ضد دردهاي شبه تريات متعلق است شباهت دارد. اين دارو از انقباضات روده‌ايي و بدنبال آن از تعداد حركات روده و حركات روان آن مي‌كاهد. قرص و مايع آن براي رفع اسهالهاي ناگهاني و عود كننده مصرف ميشود.
براي اسهال ناشي از عفونت، آنتي‌بيوتكيها يا مسموميتها مناسب نيست زيرا با كند كردن دفع مواد مضر از روده ممكن است بهبودي را به تأخير بياندازد. دي‌فنوكسيلات مي‌تواند موجب ايجاد مگاكولون سمي شود. مگاكولون گشادشدن خطرناك روده بزرگ است كه جريان خون به ديواره روده را مسدود مي‌كند و خطر سوراخ شدن را افزايش مي‌دهد. با مقدار مصرف پيشنهاد شده، امكان بروز عوارض جانبي اندك است. براي جلوگيري از اعتياد، آتروپين را به همه اشكال دي‌فنوكسيلات مي‌افزايند. اگر آتروپين به مقدار زياد مصرف شود واكنشهاي ناخوشايند آنتي كولينرژيك را در كودكان بوجود مي‌آورد. دي فنوكسيلات مخصوصاً براي كودكان خطرناك است. دراو را حتماً دور از دسترس آنها نگهداريد.

داروهاي ضد اسهال:

داروبرای کاهش اسهال در دسترس است، و فقط در شرايطي كه بيمار تب (درجه حرارت بیشتراز 38 درجه سانتی گراد) و مدفوع خونی ندارد امن هستند  این داروها باعث درمان علت اسهال نمي شوند، بلکه فقط کمک مي كنند كه حركات روده کاهش يابد.


Loperamide يا لوپراميد

اين دارو بدون نسخه در دسترس است؛ ميزان مصرف آن (دوز دارو) دو قرص (4 میلی گرم) در ابتدا ، و سپس 1 قرص (2 میلی گرم) بعد از هر بار دفع مدفوع شل بدون شکل منظم هندسی است. و بیش از 16 میلی گرم در روز توصیه نشده است.


Diphenoxylate يا ديفن اكسيلات

دارويي است كه برای درمان اسهال استفاده می شود؛ روش مصرف آن مانند لوپراميد است اماا اثرات جانبی آن بیشتر است.

بیسموت:

از اين دارو نیز برای درمان اسهال حاد استفاده شده است ، هر چند آن را آن به اندازه لوپراميد موثر نيست.اما  بیسموت ممکن است در شرایط خاصي ، توصیه شود از جمله اگر بيمار مبتلا به تب و اسهال خونی باشد. با این حال ، به زنان حامله توصيه مي شود كه اين دارو را به هيچ عنوان مصرف نكنند. دوز بیسموت 30 میلی لیتر یا دو قرص در هر 30 دقیقه تا هشت دوز در يك روز است.

آنتی بیوتیکها:

آنتی بیوتیک ها در اغلب موارد اسهال حاد مورد نیاز نیستند، و آنها در واقع می توانند اسهال را بدتر کنند و در صورت استفاده نامناسب باعث بروز عوارض بیشتري شوند.اما آنتی بیوتیک ها ممکن است در شرایط معینی توصیه شوند. از جمله در صورتی که بيمار دارای علائم و نشانه های زیر باشد:

  • اسهال متوسط تا شدید رخ داده در مسافرت به مناطق گرمسير
  • بیش از هشت بار دفع مدفوع شل و سست در هر روز ، کم آبی ،  ادامه علائم برای بیش از یک هفته، بيمار مبتلا به سیستم ایمنی بدن تضعیف شده مانند بيماران مبتلا به بيماري ايدز يا HIV مثبت و يا افراد داراي اعضاي پيوندي مانند كليه، و کسانی که نیاز به بستري در بيمارستان دارند.

جلوگیری از انتشار بيماري:

 بزرگسالان مبتلا به اسهال باید برای جلوگیری از گسترش عفونت به خانواده ، دوستان ، و همکاران احتیاط كنند. بيمار تا زمانی که اسهال همچنان ادامه دارد  عفونی در نظر گرفته شده و قادر به مبتلا كردن ديگران است . میکروارگانیسمهاي موجب اسهال از دست به دهان قابل  گسترش هستند ؛ شستن دست ، مراقبت در هنگام تعويض پوشك و مرخصي گرفتن از مدرسه و یا کار چند روش اصلي برای جلوگیری از آلوده شدن خانواده و ديگران است.

دست شستن:

شستن دست یک روش موثر برای جلوگیری از گسترش عفونت است. ایده آل باید دست را با آب و صابون ساده و یا محلول ضدعفوني كننده  برای 15 تا 30 ثانیه با ماليدن دست ها به هم ديگر شست. توجه ویژه به ناخنها و زير آنها، بین انگشتان و مچ دست كاملا با آب شسته و دستها  و با استفاده از یک حوله شخصي خشک شود.

اگر دستشویی در دسترس نیست ، دستمال هاي مرطوب يا شوينده هاي حاوي الکل یک جایگزین مناسب برای عفونت زدايي دست ها هستند. اين محصولات در اندازه های قابل حمل آسان در جیب و یا کیف دستی امروزه در دسترس قرار دارند. و البته وقتی که یک دستشويي در دسترس بود بهتر است كه دست ها مجدد با آب و صابون شستشو شود.

تمیز كردن دست پس از تعويض پوشك ، قبل و بعد از آماده كردن و صرف غذا، بعد از رفتن به دستشويي، پس از جابجايی زباله ها و یا لباس هاي کثیف و پس از دست زدن به حیوانات و یا بازي با حیوانات خانگی و پس از فين كردن و یا عطسه نيز الزامي است.


.